Spis treści:
Czym jest mały kleszcz i jak wygląda?
Termin „mały kleszcz” najczęściej odnosi się nie do osobnego gatunku, lecz do młodocianych stadiów rozwojowych kleszcza pospolitego (Ixodes ricinus) – larwy lub nimfy.
Rozpoznanie małego kleszcza wymaga dużej uwagi, ponieważ ze względu na niewielkie rozmiary – od wielkości ziarnka piasku (larwa) do ziarnka maku (nimfa) – łatwo pomylić go z pieprzykiem lub drobnym zabrudzeniem.
Małe kleszcze, podobnie jak ich dorosłe formy, występują w całej Polsce. Można je spotkać w wilgotnych i zielonych miejscach – nie tylko w lasach i na łąkach, ale także w miejskich parkach, na skwerach czy w przydomowych ogródkach. Szczególnie upodobały sobie wysokie trawy, zarośla i poszycie leśne, gdzie czekają na żywiciela.
Cykl rozwojowy kleszcza — etapy życia
Zrozumienie cyklu rozwojowego kleszcza wyjaśnia, dlaczego jego małe formy są tak powszechne i niebezpieczne.
Jajo – początek życia
Cykl rozpoczyna się od jaj. Po posiłku i zapłodnieniu dorosła samica odpada od żywiciela, by w wilgotnym, osłoniętym miejscu (np. w ściółce leśnej) złożyć od kilkuset do kilku tysięcy jaj, po czym ginie. Po kilku tygodniach wylęgają się z nich larwy.
Larwa – pierwszy głód
Larwa to pierwsze aktywne stadium kleszcza. Jest mikroskopijna – wielkością przypomina ziarnko piasku i ma tylko sześć odnóży.
Nimfa – najgroźniejsze stadium
Po posiłku larwa odpada od żywiciela i przekształca się w nimfę – stadium, które najczęściej określamy mianem „małego kleszcza”.
Postać dorosła – finał cyklu
Po kolejnym posiłku nimfa odpada od żywiciela i przekształca się w dorosłego osobnika – samca lub samicę.
Zagrożenia związane z ukąszeniem małego kleszcza
Samo ukąszenie kleszcza jest bezbolesne i często niezauważalne, zwłaszcza w przypadku nimfy.
Jak chronić się przed małymi kleszczami?
Najlepszą obroną przed zagrożeniami związanymi z kleszczami jest skuteczna profilaktyka.
Odpowiedni ubiór i repelenty
Podstawową barierą ochronną jest odzież. Wybierając się na tereny zielone, warto założyć jasne ubrania, na których łatwiej dostrzec kleszcza, a także długie spodnie i zakryte buty.
Kontrola ciała i szczepienia ochronne
Po każdym powrocie z terenów zielonych należy dokładnie obejrzeć całe ciało. Szczególną uwagę zwróć na miejsca ciepłe i wilgotne – pachy, pachwiny, zgięcia pod kolanami, skóra za uszami i linia włosów (u dzieci kleszcze często lokują się na głowie).
Jak usunąć kleszcza — krok po kroku
Jeśli mimo profilaktyki kleszcz wbije się w skórę, liczy się czas i prawidłowa technika jego usunięcia.
Krok 1: Przygotuj odpowiednie narzędzie
Do usunięcia kleszcza najlepiej użyć specjalistycznego przyrządu z apteki (np. kleszczołapek, lassa) lub pęsety o cienkich, precyzyjnych końcówkach.
Krok 2: Chwyć i wyciągnij kleszcza
Uchwyć kleszcza jak najbliżej powierzchni skóry, za jego twardą, przednią część (aparat gębowy), uważając, by nie ścisnąć jego miękkiego, wypełnionego krwią odwłoka.
Krok 3: Zdezynfekuj ranę i obserwuj
Po usunięciu kleszcza dokładnie zdezynfekuj miejsce ukąszenia środkiem antyseptycznym (np. na bazie oktenidyny) i umyj ręce.
Kiedy udać się do lekarza?
Skonsultuj się z lekarzem, jeśli nie udało Ci się usunąć kleszcza w całości lub gdy w ciągu kilku tygodni pojawi się rumień wędrujący bądź objawy grypopodobne (gorączka, bóle głowy i mięśni).
Często zadawane pytania o małe kleszcze
Odpowiadamy na najczęstsze pytania dotyczące małych kleszczy, związanych z nimi zagrożeń i właściwego postępowania.
Dlaczego mały kleszcz jest tak niebezpieczny?
Jego największe niebezpieczeństwo wynika z niewielkiego rozmiaru, zwłaszcza w stadium nimfy (ok. 1,5 mm).
Czy nimfa kleszcza zaraża tak samo, jak dorosły osobnik?
Tak. Mimo mniejszych rozmiarów nimfa może przenosić te same choroby co dorosły osobnik.
Ile czasu ma kleszcz na zarażenie boreliozą lub KZM?
Czas potrzebny do transmisji patogenów różni się w zależności od choroby:
-
Borelioza – ryzyko zakażenia staje się znaczące po około 24 godzinach od wkłucia.
-
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) – wirus znajduje się w ślinie kleszcza i może zostać przekazany niemal natychmiast, nawet w ciągu pierwszych kilkunastu minut żerowania.
Dlatego każdego kleszcza należy usunąć jak najszybciej.
Co zrobić, jeśli nie udało mi się usunąć całego kleszcza?
Jeśli w skórze pozostał niewielki fragment kleszcza (najczęściej część aparatu gębowego), nie próbuj usuwać go na siłę.
Czy każde ukąszenie przez małego kleszcza oznacza chorobę?
Nie, na szczęście nie każde ukąszenie oznacza chorobę.
Redaktorka bloga PSSE w Pile, zawodowo związana ze zdrowiem publicznym. W swoich tekstach przekłada skomplikowane przepisy i wyniki badań na język zrozumiały dla każdego. Wierzy, że rzetelna informacja to pierwszy krok do bezpieczeństwa nas wszystkich.
