Gorączka krwotoczna – przyczyny, objawy i diagnostyka

Czym jest gorączka krwotoczna?

Gorączka krwotoczna to nie pojedyncza choroba, a zbiorcza nazwa dla grupy groźnych, wirusowych infekcji. Łączy je nagły, gwałtowny przebieg z wysoką temperaturą, podobny obraz kliniczny i poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego.

Choroby te charakteryzują się niszczycielskim wpływem na układ krwionośny. Atakujące organizm wirusy uszkadzają naczynia i prowadzą do poważnych zaburzeń krzepnięcia. Skutkuje to tzw. skazą krwotoczną, objawiającą się krwawieniami wewnętrznymi i zewnętrznymi (np. z nosa, dziąseł czy przewodu pokarmowego), co może gwałtownie pogorszyć stan pacjenta, prowadząc do niedociśnienia, a nawet wstrząsu.

Mimo że wiele z tych chorób ma charakter endemiczny i występuje na ograniczonych obszarach, ich potencjał do wywoływania epidemii – a nawet pandemii – jest ogromny. Zróżnicowane rokowanie, od łagodnych infekcji po przypadki o wysokiej śmiertelności, sprawia, że gorączki krwotoczne stanowią jedno z najpoważniejszych globalnych zagrożeń medycznych.

Przyczyny gorączki krwotocznej

Gorączkę krwotoczną wywołują wirusy należące do czterech rodzin, odpowiedzialne za takie choroby jak:

• Arenaviridae – gorączkę Lassa,

• Bunyaviridae – gorączkę doliny Rift,

• Filoviridae – Ebolę i gorączkę Marburg,

• Flaviviridae – dengę.

Naturalnym rezerwuarem wirusów są zwierzęta (głównie gryzonie, nietoperze i niektóre gatunki małp), a człowiek może się zakazić na dwa główne sposoby:

• poprzez bezpośredni kontakt – z chorym zwierzęciem, jego krwią, tkankami lub wydalinami (np. moczem, odchodami),

• poprzez ukąszenie przez wektora – czyli organizm przenoszący patogen (zazwyczaj komary lub kleszcze).

Po wniknięciu do organizmu wirus atakuje swój główny cel: śródbłonek, czyli wewnętrzną wyściółkę naczyń krwionośnych. Uszkadzając te delikatne struktury, patogen zwiększa ich przepuszczalność.

Objawy gorączki krwotocznej

Początkowe objawy są często niespecyficzne i łudząco przypominają grypę, co utrudnia wczesne rozpoznanie. Choroba zazwyczaj zaczyna się nagle od następujących symptomów, będących rezultatem gwałtownej reakcji układu odpornościowego na namnażającego się wirusa:

• wysoka gorączka,

• silne osłabienie,

• bóle głowy,

• bóle mięśni i stawów.

W miarę postępu choroby zwykle po kilku dniach, pojawiają się bardziej charakterystyczne objawy wynikające z uszkodzenia naczyń krwionośnych (skaza krwotoczna):

• krwawienia z błon śluzowych – z dziąseł, nosa czy przewodu pokarmowego (objawiające się krwawymi wymiotami lub smolistymi stolcami),

• objawy skórne – wybroczyny (drobne, czerwone plamki) oraz siniaki,

• ciężkie powikłania – masywne krwotoki, gwałtowny spadek ciśnienia tętniczego, niewydolność krążenia i wstrząs, które stanowią bezpośrednie zagrożenie życia.

Diagnostyka gorączki krwotocznej

Rozpoznanie gorączki krwotocznej, zwłaszcza w początkowym stadium, jest dużym wyzwaniem diagnostycznym, ponieważ jej pierwsze objawy – gorączka i bóle mięśni – łatwo pomylić z grypą. Z tego powodu kluczowy staje się szczegółowy wywiad epidemiologiczny, w którym lekarz pyta o:

• ostatnie podróże, zwłaszcza do krajów tropikalnych i subtropikalnych,

• kontakt z osobami chorymi,

• kontakt ze zwierzętami (np. gryzoniami, nietoperzami),

• ukąszenia przez owady (np. komary, kleszcze).

Na podstawie wywiadu lekarz kieruje pacjenta na badania, które mogą obejmować:

• badania krwi – w celu oceny liczby płytek krwi (małopłytkowość), leukocytów i parametrów układu krzepnięcia,

• ogólne badanie moczu,

• RTG klatki piersiowej – do oceny stanu narządów wewnętrznych i wykluczenia innych przyczyn objawów.

Ostateczne potwierdzenie diagnozy wymaga identyfikacji wirusa za pomocą specjalistycznych testów laboratoryjnych:

• badania molekularne (np. RT-PCR) – wykrywają materiał genetyczny wirusa we krwi pacjenta,

• badania serologiczne – wykrywają specyficzne przeciwciała wytworzone przez organizm w odpowiedzi na zakażenie.

Leczenie gorączki krwotocznej

Skuteczne leczenie gorączki krwotocznej jest ogromnym wyzwaniem. Dla większości chorób z tej grupy, w tym Eboli, gorączki Marburg czy Dengi, nie opracowano dotąd leczenia przyczynowego, które eliminowałoby wirusa z organizmu.

Podstawą opieki jest hospitalizacja, często na oddziale intensywnej terapii, gdzie leczenie objawowe obejmuje:

• utrzymanie odpowiedniego nawodnienia i równowagi elektrolitowej,

• kontrolowanie ciśnienia tętniczego,

• wspieranie układu oddechowego w razie jego niewydolności,

• przetaczanie preparatów krwiopochodnych (np. koncentratu płytek krwi, osocza) w przypadku objawów skazy krwotocznej.

Istnieją jednak wyjątki. W przypadku gorączki Lassa, wywoływanej przez arenawirusy, obiecujące rezultaty przynosi wczesne podanie leku przeciwwirusowego – rybawiryny. Terapia jest najskuteczniejsza w początkowej fazie choroby, co podkreśla znaczenie szybkiej diagnozy.

Zapobieganie gorączce krwotocznej

Ze względu na ograniczone możliwości leczenia, kluczowe znaczenie ma profilaktyka, obejmująca działania na poziomie zarówno indywidualnym, jak i globalnym:

• *Unikanie kontaktu z nosicielami* – zakażonymi zwierzętami (np. gryzoniami, nietoperzami) oraz owadami przenoszącymi patogeny.

• Przestrzeganie zasad higieny – zwłaszcza w regionach endemicznego występowania choroby.

• Środki ostrożności dla podróżujących – w strefach tropikalnych zaleca się stosowanie repelentów, noszenie odzieży z długimi rękawami i nogawkami oraz spanie pod moskitierą.

• Szczepienia – ich dostępność jest ograniczona i zależy od konkretnego wirusa.

• Monitorowanie epidemiologiczne – szybkie wykrywanie i izolacja zakażonych osób ogranicza rozprzestrzenianie się choroby i zapobiega wybuchom epidemii.

Epidemiologia gorączki krwotocznej

Gorączki krwotoczne są chorobami o zasięgu globalnym, jednak ich występowanie jest ściśle powiązane z określonymi strefami klimatycznymi. Pojawiają się endemicznie głównie w regionach tropikalnych i subtropikalnych, na niemal wszystkich kontynentach poza Antarktydą. O rozmieszczeniu geograficznym poszczególnych chorób decyduje obecność naturalnych rezerwuarów wirusa oraz wektorów zdolnych do jego przenoszenia.

Ogniska chorobowe występują w różnych częściach świata. Na przykład gorączka krymsko-kongijska stanowi zagrożenie w Europie Wschodniej, Azji i Afryce, podczas gdy wirus Ebola kojarzony jest głównie z epidemiami w Afryce Środkowej. Każdy z tych regionów charakteryzuje się specyficznymi warunkami środowiskowymi, które sprzyjają cyklowi życia patogenów.

Wybuchy epidemii cechuje niekiedy bardzo wysoka śmiertelność, sięgająca – w zależności od wirusa – od 40% do nawet 90% przypadków, co stanowi jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia publicznego.